Fooi in Japan: waarom je het niet doet

Geef geen fooi in Japan. Het wordt niet verwacht in restaurants, taxi's, hotels of bars, en achtergelaten geld levert meestal verwarring op in plaats van plezier: personeel denkt vaak dat je het vergat en geeft het terug, soms achter je aan de deur uit. Goede service is hier de standaard, geen extraatje dat je koopt. De prijs op de kaart of de meter is wat je betaalt, en er is geen regel op het pinapparaat die je vraagt iets toe te voegen. Wil je waardering tonen, zeg dan netjes dank je wel en let op hoe je het geld aanreikt, dat telt veel zwaarder dan het bedrag.

Op sommige hotel- en ryokanrekeningen staat een regel servicekosten, en dat is het dichtst bij een fooi dat Japan kent. Het is niets wat je zelf kiest toe te voegen of weg te laten: het hoort gewoon bij het totaal dat je bij het uitchecken betaalt, al berekend en al vermeld. Zie je die regel, dan hoef je verder niets te doen en wordt niet verwacht dat je er iets bovenop legt. Restaurants en taxi's werken in Japan meestal helemaal niet zo. Snap je een regel op de rekening niet, vraag het dan bij de balie: Japanse rekeningen zijn gespecificeerd en personeel legt ze routineus uit.

Van een ramenzaak met kaartjesautomaat tot een kaiseki-diner: je betaalt wat de rekening zegt en niets meer. Op veel eenvoudige plekken betaal je niet eens aan tafel: je neemt het bonnetje mee naar de kassa bij de deur, of je kocht al een kaartje uit de automaat voor je ging zitten. Niemand werkt voor een fooi, niemand kijkt na je vertrek naar de tafel, en een briefje onder een glas komt meestal weer bij je terug. Het warme doekje, het water en de aandacht zitten in de prijs, het is geen dienst die je erbij koopt. Zeg gochisousama deshita bij het weggaan en je hebt het juiste gezegd.

Taxichauffeurs nemen het bedrag op de meter en geven je precies wisselgeld, kruiers dragen je tas omdat dat hun werk is, en de kamerdienst laat de kamer onberispelijk achter zonder envelop van jou. Japanse taxi's zijn duur en de deuren gaan vanzelf open, maar de ritprijs is de ritprijs, en een chauffeur die extra krijgt zal het vaak teruggeven of zich zichtbaar ongemakkelijk voelen. Hetzelfde geldt voor gidsen, kappers en iedereen die je bedient. Had je een lange dag met een privéchauffeur of gids en wil je dat markeren, dan komt dank je wel met een kleine attentie zoals een koud drankje veel beter over dan geld.

Betaal netjes en beleefd, dat is de hele etiquette. Bij de kassa staat een bakje: leg je briefjes en munten in het bakje in plaats van in de hand van de caissière, en pak je wisselgeld er op dezelfde manier uit. Draag cash bij je, want kleine restaurants, heiligdommen en landelijke ryokan willen nog steeds briefjes. Bedank mensen duidelijk, arigatou gozaimasu, en gebruik sumimasen als je aandacht nodig hebt. De ene uitzondering die mensen noemen is een klein cadeautje voor het personeel van een ryokan waar je goed verbleef, en zelfs dat is optioneel en nooit verwacht. Overal elders is de nette zet: de genoemde prijs betalen en weggaan.